Kaynaksız, İsimsiz Yapılan Paylaşımlar

Anlamak istemeyen ya da kendini uyanık sananlar için açıklayalım. Bir yazının (ya da şiirin) tümünü ya da bir kısmını alıntı olarak Facebook'ta kendi sayfanızda/duvarınızda paylaştığınızda, yazının altında yazarın ya da şairin adı olmalı ya da kaynak belirtilmeli, varsa bağlantısı (link) verilmelidir. Bu kaynak; yazarın adı ya da dergi, gazete olabilir. 

Yazı yazarın adıyla ya da kaynak bilgisiyle paylaşıldığında, okura ilgili yazının paylaşana (örneğin Facebook sayfa sahibine) ait olmadığını da iletmiş olur. Her yazı / şiir aynı zamanda bir üründür. Bu davranışla paylaşılan alıntının üreticisine de (yazar / şair) saygılı olunduğu mesajı verilmiş olur.

Aksi durumda, yani isim ya da kaynak belirtmeden bir yazıyı / şiiri tümünü ya da bir kısmını alıntı olarak paylaşmak hırsızlıktır. Bu tür hırsızlıkları ne yazık ki e-maillerde, sosyal medya platformlarında (Facebook, Twitter, İnstagram vb) sık sık görüyoruz. Sağdan soldan aşırdığı makalelerle kendisini "metin yazarı" diye tanımlayanlardan tutun da, "kopyala-yapıştır" bilgilerle kendisini "ansiklopedik kaynak" gibi gösterenlere kadar birçok sahtekâr mevcuttur.

Böylesi bir davranışı inceliklerine uydurarak yapan uyanık hırsızlar da var. Geçenlerde Facebook'tan bir arkadaşım Xxxx, bir alıntıyı duvarında isimsiz ve kaynaksız paylaşmıştı. Onu eleştirdiğimde "efendim, alıntıyı tırnak içerisine aldım ya, alıntı olduğu belli işte" tarzında savunmaya geçti.

Açıklamaya çalıştım. Alıntının tırnak içerisine alınması yetmez, altında bir isim ya da nereden alındığının belirtilmesi lazım, diye anlattım. Çünkü bir insan alıntıyı kendisinden, daha önce yazmış olduğu bir yazısından, kitabından alıntı yapmış da olabilir. Facebook duvarında isimsiz, kaynaksız yayınladığınız her şey size aittir, siz yazdınız diye kabul edilir. Bu kadar. Paylaştığınız sizin değilse, bu hırsızlık yapıyorsunuz anlamına gelir. Yazı, şiir, alıntı (tırnak içinde olsa dahi) sizin değilse ille de altında isim ya da kaynak belirtilmiş olmalıdır.

"Yok efendim, ben tırnak içine aldım. Alıntı olduğu belli işte. TDK'da tırnak içine almayı böyle tanımlıyor" gibi savunmalar hırsızlığı örtbas etmeye yönelik, özeleştiriye yaklaşmayan, aşağılık kompleksli ezik bir kişiliği anlatır.

Bazen alıntının gerçekten yazarı / kaynağı belli olmayabilir. Bunu tırnak içine almak yetmez, alıntının size ait olmadığı, sözgelişi yazının altına -alıntı- yazılarak belirtilmelidir.

Edebiyattaki bu tür kurallar eğitim düzeyi yüksek kişiler göz önüne alınarak değil, eğitim düzeyi düşük insanların varlığı göz önüne alınarak var olurlar. Trafik işaret ve kurallarının yapılışında olduğu gibi.

İşin ilginç yanı bu Xxxx kendini devrimci sayıyor. Bırakın devrimciliği demokrat dürüstlüğe bile yakışmayacak bu davranışı sergileyen bu kişilik eleştirimi es geçti. Konuyu başka yerlere çekti. Ben eleştirim ile "paylaşımı mahvetmişim de", "neden özelden yazmamışım ama genelden eleştirmişim..." gibi tepkilerde bulundu.

Devrimciler hatalarını kitlelerden saklamazlar. Kitleler önünde de gerektiğinde dürüstçe özeleştiri yaparlar. Böylesi bir davranıştan kaçınan egosu tavanda bu kişiyle bu konuya ilişkin tartışma gereksiz yere uzamış, kabak tadı vermişti. "Ben bildiğim gibi yaparım, bu şekilde paylaşırım" diye noktalayan, herkesin önünde eleştirilmeyi aslında hakaret kabul eden bu kişiye son mesajımda, "tekrar böyle bir paylaşımınızı görürsem arkadaşlıktan silerim" dedim. Kendisini aşağılanmış hisseden, o da böylesi bir fırsatı kaçırmayarak ilk önce arkadaşlıktan silen kendisi olmanın zevkini yaşamak istedi. "Seni ukala" diyerek beni Facebook'ta arkadaşlıktan sildi, engelledi.

Bu şekilde yukarıdaki anlattığım konu hakkında uyarıma, eleştirime kızarak beni silen, sosyal medya yazı / şiir hırsızlarına alıştım. Yadırgamıyorum çünkü her türlü siyasal yelpazeden, giderek daha çok yozlaşan insanlarla iç içe yaşıyoruz. Hırsızlığın Türkiye'de devlet kademelerinden tutun, ihalelere, şirketlere uzandığı bir toplumda; insanların yazılardan, şiirlerden alıntılarla hırsızlık yapması da nerdeyse doğal hale geldi. Ne yazık ki akademik çevrelerde dâhil, insanların çoğu bunu yapıyor, yapılanları görüyor ve yadırgamıyor.

Sosyal platformların birinde kendisinin olmayan bir yazıyı paylaşan; yazının altında isim olmayınca kendisini şu gerekçelerden birisiyle kendisini kurtaracağını sanıyor:

"Bilmiyordum, gözümden kaçmış."

"Kaynağını bulamadım, göremedim."

"Aldığım yerde yazının altında yazarının adı yoktu."
(Yani ben de başka bir hırsızdan çaldım demek bu.)

"Şiirler, yazılar ihtiyacı olanındır, kullananındır. Ben de aldım, kullandım. Ne var yani bunda?"
(Bu kişi "mülkiyetine geçirmek" ile "kullanmak" farkını idrak edemiyor ya da bilerek çarpıtıyor, hırsızlığına kılıf uydurmaya çalışıyor. Bir yazıyı ya da şiiri "kullanmak" herkesin hakkıdır ama kaynağını belirterek. Anlatmaya çalıştığımız şey bu.)

Hatalı paylaşım yapan yukarıdaki gerekçelerden birini söylediğinde insanların kendisini hoş göreceğini sanıyor. Yukarıdaki herhangi bir gerekçeyle hoşgörü oluşmaz. Ortada düzeltilmesi gereken bir sonuç vardır. Hoşgörünün oluşması için hatalı davranışın düzeltilmesi, ilgili alıntının altına yazarı ya da kaynağı; bunlar belli değilse (alıntı) yazılması gerekir.

Son söz: Dünyada ve Türkiye'de toplumsal kültürel değişim ne yazık ki son zamanlarda yozlaşma yönünde bağnaz, dinci, ırkçı motiflerle olumsuz değişmektedir. Her şeye rağmen uygar insanlara düşen görev, bu değişimin ters yönünde çaba sarf etmektir. Buna edebiyatın her alnında olması gereken etik değerleri savunmak, yaymak ve çevresine öğretmek dâhildir.

Başkasının şiir ya da yazılarıyla, onlardan yapılan alıntılarla kendisini değerli göstermek isteyen kompleksli, ezik kişilikler çevremizde her zaman olacaktır. Arkadaşlıktan silinme riskleri de her zaman olacaktır.

Bu makaleyi; sosyal medya platformlarında düşünmeden, bilinçsizce şiir ya da yazı paylaşan, konunun öneminin farkında olmayan, ayrıca hırsız olmak istemeyen iyi niyetli kişiler için yazdım.

Umarım onlar gereksiz bir tartışma ortamı oluşturmadan konuyu anlayıp, paylaşımlarında olması gereken dürüst, ilkeli doğru davranışı hayata geçirirler.

Turgay Usanmaz
07-05-2022